• Dr. Mulugeta Mengist

እኛ አርመኖች/ጂብሲዎች ብንሆን!

Updated: Nov 17, 2019

አለም ኢትዮጲያ ብትሆን፣ አርመኖችና ሮማዊያን (ጂብሲዎች) ባህላቸዉን፣ ቋንቋቸዉን፣ እና ታሪካቸዉን የማራመድ፣ የመግለፅ፣ የማቆየት፣ የማሰተዋወቅ መብት አይኖራቸዉም ነበር። እንደ ግለሰቦች ተሰብስበዉና ገንዘብ አዋጥተዉ እነዚህን በማህበር መስራት ቢችሉም እንደ መብት ግን መንግስትን መጠየቅ አይችሉም ነበር።

እንዲሁም ዴሞክራሲን፣ በታሪክ ስነልቦና ቋንቋ ባህል የሚለያዩ ሚሊዮን ሰዎች ዴሞክራሲን/ራስን በራስ የማስተዳደር ጉዳይ እንደ መብት መጠየቅ አይችሉም። ምክንያቱም እነዚህ ሰዎች ብሄር፣ ብሄረሰብና ህዝብ ነን ማለት ስለማይችሉ።

ራስን በራስ የማስተዳደር መብት ማለት ነዋሪዉ ራሱ በመረጠዉ ሰዉና በነዋሪዉ ተሳትፎ መተዳደር ሳይሆን፣ ባንተ ብሄር ሰዉ መተዳደር ይመስለል። ሰዉየዉ ነዋሪ ባይሆንም። ሰዉየዉ የነዋሪዉን ፍላጎትና መመሪያ ባይከተልም። ሰዉየው ምን ትፈልጋላቹ ብሎ ሳይጠይቅነ ወይም ሳይሰማ፣ ይኀዉ የሚያስፈልጋቹ ቢልም (እንደ እግዜር)።

ልዩ ዞን፣ ልዩ ወረዳ የሚሉ አባባሎችና ይህ ስያሜ እና ያለዉ ህጋዊ ዉጤት በቁጥር ብልጫ ይወሰናል። ለምሳሌ በቅርብ ጊዜ እንኳን የቅማንት ብሄር ራሱን በራሱ የማሰተዳደር መብቱ በተወሰኑ ቀበሌዎች እንዲከበር ተወስኗል። ቀበሌዎቹ እንዴት ተመረጡ? በቁጥር ብዛት። በእነዚህ ቀበሌዎች ካሉ ነዋሪዎች አብዛኞቹ ቅማንት ናቸዉ በሚል። ስለዚህ የቅማንት ራሱን በራሱ የማሰተዳደር መብቱ በቁጥር መብዛት ላይ የተመሰረተ ነዉ። ስለዚህ ይህን መብቱን ላለማጣት የቁጥር ብልጫዉን ማሰቀጠል አለበት። እንዴት? ለምሳሌ በአዲስ ነዋሪዎች ብልጫዉ እንዳይበለጥ። ህገመንግስቱ በመላዉ ሃገሪቱ ተዘዋዉሮ የመስራትና የመኖር መብትን ይደነግጋል። በሌላ መልኩ ደግሞ የዴሞክራሲ መብት በአንድ አካባቢ የበላይነትን በመያዝ ላይ ተንጠልጥሏል። ስለዚህ በራስህ እንዲተዳደር በምትፈልገው ቦታ ላየ ራስህን ሰው ታሰፍራለህ፥ ሌላውን ታባርራለህ፥ ወይም አትቀበለውም። በዚህ ሁኔታ ከተሞችና ኢንዱስትሪ አስተዳደርህ ላይ የተጋረጡ አድጋዎች እንደሆነ ታስባለህ።ስለዚህ የምትፈልገው ኢንዱስትሪና ከተማ በነዋሪዎቹና ሰራተኞቹ ማንነት ይወሰናል። ስለዚህ፥ ኢንዱስትሪ ፓርኮች ስትገነባ በየአቅጣጫው ትገነባለህ። የሰራተኞች መዘዋወርና መኖር እንዳይኖር። ምንም እንኳን እንደ ጀማሪ፥ የመጀመሪያዎቹን 100 ፓርኮች አንድ አካባቢ ላይ ብቻ መገንባቱ የሚያዋጣ ቢሆንም።

ብዙ ሰዎች ህገመንግስቱ መቀየር ወይም መሻሻል እንዳለበት ይገልፃሉ። እንደኔ ደግሞ አብዛኛዉ ችግር የልምምድ ችገር ነዉ። ይህም ሊስተካከል ይችላል ባይ ነኝ። ምንም እንኩዋን ከ20 አመታት በላይ የቆየን ልምድ መቀየር ቀላል ባይሆንም። ህገመንግስቱ ያለበት ብቸኛ ችግር፣ ከዚህ በላይ ባለዉ ተቃርኖ ይገለፃል። በዋናነት፣ የቡድን መብት ብሎ ያሰቀመጠዉ፣ የብሄር ብሄረሰቦችን መብት ብቻ መሆኑ፣ በተለይ ደግሞ ራስን በራስ የማሰተዳደር መብት የማንኛዉም ቡድን መብት ሳይሆን የብሄር ብሄረሰቦች መብት ብቻ ተደርጎ መወሰዱ ነዉ። ይህም ቢሆን በትርጉም ሊስተካከል ይችላል። ሌላው ችግር ሊባል የሚችለዉ የህገመንግስት ትርጉም ጉዳይ ነዉ።

  • @insights.of.jaaj

©2019 by fujaaj. All rights reserved.